. Ziyaretçi


Okunma Sayısı: 18260

Bu Sayıdaki Diğer Yazılar

Metni Yazdır

KÖPRÜ Dergisini web üzerinden www.kitapyurdu.com adresinden satın alabilirsiniz.

Kampanyamızdan yararlanarak dergimizin eski sayılarına uygun fiyata sahip olabilirsiniz tıklayın.


 KÖPRÜ / Kış 96 
 Bilim ve Din
 KÖPRÜ / Kış 2011 
 Kadın


Copyright © 2006
KÖPRÜ Dergisi
Her Hakkı Saklıdır

Muhafazakârlık
Kış 2007   [ 97. Sayı ]


Muhafazakârlık ve Liberal Düşünce

Conservatism and Liberal Thought

Coşkun Can AKTAN

Prof. Dr., Dokuz Eylül Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi öğretim üyesi

Muhafazakârlık (Conservatism), en kısa ve öz olarak "mevcut hukuki durumun (status quo) muhafazası"nı savunan ve toplumsal yaşamda radikal değişimlere kuşku ile bakan bir düşünce olarak tanımlanabilir. Bir başka tanımla, Muhafazakârlık, toplumda geleneksel kurumlara (aile, eğitim, din ve saire.) saygı duyulması gerektiğini benimseyen ve bu kurumlarda yapılacak değişikliklerin ya da reformların deformasyonlara yol açabileceği kaygısını vurgulayan bir doktrindir.1

Muhafazakâr düşüncenin ilk savunucularından biri 18. yüzyıl İngiliz düşünürü Edmund Burke'dir (1729-1797). Burke'in Muhafazakârlık hakkındaki fikirleri "Fransa'daki Devrim Üzerine Düşünceler" (Reflections on the Revolution in France) ve "Yeni Whig'lerden Eski Whig'lere Bir Rica" (An Appeal From the New Whigs to the Old) adlı kitaplarında yer alır.2

Bu kısa yazımızda Muhafazakârlık ile liberal düşüncenin bir karşılaştırmasını yapmaya çalışacağız. (Aktan, 1994.)

Muhafazakârlık, liberal doktrin ile bazı benzerlikler göstermesine rağmen ondan pek çok konuda ayrılır. Muhafazakâr düşünce ile liberal düşünce arasındaki farklılıkları şu şekilde özetleyebiliriz:

- Muhafazakârlık, en başta mevcut hukuki durum, yani status quo'nın değişmesine şüphe ile bakmaktadır. Bu açıdan Muhafazakârlık şüpheci bir doktrindir. Bir diğer ifadeyle, toplumda radikal reformlar yapılarak mevcut geleneklerin, kural ve kurumların değiştirilmesi konusunda şüphecidir. Liberalizm bu açıdan Muhafazakârlıktan ayrılır. Liberal düşünürlerin bir çoğu iyi bir toplumsal düzen oluşturmak için kural ve kurumların değiştirilmesini savunurlar.

- Muhafazakârlık, anti-rasyonalist bir düşünceyi savunur. Bu yönüyle, Muhafazakârlar; David Hume ve onu takiben Adam Smith, Frederic Bastiat ve F.A.von Hayek gibi liberallerden farklı düşünmezler.

- Muhafazakârlık, merkezi bir güç ve otorite sistemi bulunmadan istikrarlı bir toplumun olamayacağı düşüncesini savunur. Devlete itaat ve kanunlara riayet Muhafazakâr düşüncenin belirgin bir özelliğidir. Bu açıdan Muhafazakâr düşünce, İngiliz siyaset bilimcisi Norman Barry tarafından "devlete itaat ve kanunlara riayet mistisizmi" olarak adlandırılmaktadır. (Barry, l989) Liberalizm, bu açıdan Muhafazakârlıktan ayrılır. Liberalizm, güçlü bir devletin özgürlükler için ciddi tehlike olduğunu savunur. Liberalizm, devletin görev ve fonksiyonlarının mümkün olduğu ölçüde sınırlandırılmasından yanadır.

- Muhafazakârlık, "bireyci" değil "toplumcu" bir doktrindir. Muhafazakârlar, liberalizmin metodolojik bireycilik ilkesini reddederler. Onlara göre bireyden daha önemli olan aile ve toplumdur. Muhafazakârlığı bu yönüyle Toplumcu Bireycilik (Communitarian Individualism) olarak da tanımlayanlar vardır. (Dunn & Woodard. 1991, 44)

- Muhafazakârlık, liberalizm gibi piyasa ekonomisini savunur. Hür teşebbüs, özel mülkiyet, rekabet, özgürlük gibi temel kurumlar Muhafazakârlar tarafından da savunulmaktadır.

- Din ve ahlak, Muhafazakârlar tarafından önem verilen ve saygı duyulan kurumların başında gelir. Muhafazakârların bir çoğunda din ve ahlaka saygı ve bağlılık söz konusudur. Özellikle çağdaş Muhafazakârlar din ve ahlak kurumlarına saygı duyarken, laiklik ilkesine de önem verirler. Muhafazakârlara göre, din ve ahlakın devlet tarafından korunması ve gözetilmesi için din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması gereklidir. Muhafazakârlardan farklı olarak, liberaller din ve ahlak kurumlarının tamamen bir özgürlük meselesi olduğuna inanırlar.

- Muhafazakâr düşüncede demokrasi ve kanun hakimiyetine inanç sözkonusudur. Muhafazakârların demokrasi konusundaki düşünceleri esasen liberallerin görüşleri ile tezat teşkil etmemektedir.

- Muhafazakârların adalet konusundaki düşünceleri de önem taşımaktadır. Adalet konusunda Muhafazakârlar, eşitliğin ya da sosyal adaletin sosyal politikanın temel bir amacı olmasını reddederler. Her ne kadar liberallerden farklı olarak Muhafazakârlar piyasa tarafından kendiliğinden ve keyfi olarak belirlenen gelir dağılımının kişilerin liyakat veya hak etmelerine göre değişikliğe uğraması gerektiğini ileri sürseler de, bu toplumda doğal olarak eşit yetenekte olmayan kişilere eşitçi bir gelir ve servet kalıbının zorla kabul ettirilmesini kendiliğinden haklı kılmaz. Muhafazakârlara göre, toplumda sadece servete dayanmayan doğal bir hiyerarşi vardır ve bunun devamlı devlet müdahaleleriyle bozulması, hiyerarşinin sağladığı gerekli istikrarı bozar. Muhafazakârların, gelirin yeniden dağıtımının sosyal düzene yönelik tehdidine nazaran, çağdaş klasik liberallerin öncelikle üstünde durdukları, kişisel mülkiyet hakkının ihlalinden daha az endişe duyduklarına dikkat edilmelidir (Barry, 1989: 102).

- Muhafazakâr düşüncede, özel mülkiyet ve veraset kurumları da önem taşımaktadır. Muhafazakârlara göre devlet meşruiyetin tek kaynağı değildir ve toplum hayatında geleneklerin, içtihat hukukunun ve yerleşmiş olan mülkiyet haklarının önemli bir değeri vardır. Bunlardan başka klasik liberallerin aksine, mülkiyet hakkı öncelikle bireyci mülkiyet hakkı teorisine dayanmaz, fakat özel mülkiyetin sosyal dengeye yaptığı katkıya dayanır. Muhafazakârların "mülkiyet bir hak olduğu kadar sorumluluktur" ilkesi bu noktayı güzel bir şekilde yansıtır. Mülkiyet hakkı kişinin kendine ait olanla dilediğini yapmada sınırsız bir hakka sahip olması demek değildir. Muhafazakârlara göre mülkiyet hakkı, toplumun ihtiyaçları ile sınırlıdır. (Barry: 1989. 102-103)

Önemle belirtelim ki, özellikle 1980'li yılların başlarından itibaren eski liberal düşünce (klasik liberalizm) gibi, eski Muhafazakâr düşünce de önem kazanmış, ancak günün koşullarına göre bazı değişiklikler göstermiştir.3 Geçtiğimiz son on yıl içerisinde Neo-liberalizm ve Neo-Muhafazakârlık yeniden doğmuş ve önem kazanmıştır.

Günümüzde Neo-Muhafazakâr düşüncenin temsilcileri arasında başta iki İngiliz düşünür; Michael Oakheshott ve Roger Scruton'u belirtmek gerekir. Oakheshott'in "Kanun Hakimiyeti" (The Rule of Law) ve Scruton'ın "Muhafazakârlığın Anlamı" (The Meaning of Conservatism) adlı eserleri önem taşımaktadır.

İngiltere dışında çağdaş Muhafazakârlığın temsilcileri arasında Robert Nisbet, Norroan Podhoretz, Irwlng Kristol ve Daniel Bell'i saymak gereklidir. ABD'de bunlardan önce Eski Muhafazakâr düşüncenin önde gelen temsilcisi Russell Kirk olmuştur. Kirk 1953 yılında "Muhafazakâr Görüş" (The Conservative Mind) adlı eserini yayınlamıştır. ABD'de günümüzde özellikle Irwing Kristol Muhafazakâr düşüncenin en popüler isimlerinden birisidir. Kristol'ın "Kapitalizme İki Alkış" (Two Cheers for Capitalism) ve "Bir Neo-Muhafazakârın Düşünceleri" (Reflections of A Neo-Conservative) adlı eserleri önem taşımaktadır.

Kaynaklar

Akça, İsmet, Yasin Aktay ve diğerleri (derleme), Modern Türkiye'de Siyasi Düşünce: Muhafazakârlık, cilt 5, İstanbul: İletişim Yayınları, 2.b. 2004.

Aktan, Coşkun Can, Gerçek Liberalizm Nedir? İstanbul: T Yayınları, 1994.

Barry, Norman, Yeni Sağ, (Çev: Cevdet Aykan) Ankara: Tisemat, 1989.

Burke, Edmund, Appeal from the New to the Old Whigs in The Works of the Right Honorable Edmund Burke, 7th ed., Vol. IV (Boston: Little, Brown, and Company, 1881).

Burke, Edmund, Appeal from the New to the Old Whigs in The Works of the Right Honorable Edmund Burke, 7th ed., Vol. IV (Boston: Little, Brown, and Company, 1881).

Dunn, Charles W. & J. David Woodard, American Conservatism -From Burke to Bush. London: Madison Books, 1991.

Kirk, Russell, The Conservative Mind. From Burke to Santayana, revised ed. (Chicago, 1954).

Minogue, Kenneth, "Conservatism," Encyclopedia of Philosophy. Edited by Paul Edwards. (New York: Macmillan, 1967).

O'Hear, Anthony, "Conservatism," The Oxford Companion to Philosophy. Edited by Ted Honderich. (Oxford: Oxford University Press, 1995).

Özipek, Bekir Berat, Muhafazakârlık, Akıl-Toplum-Siyaset, Ankara: Liberte Yayınları, 2004.

Quinton, Anthony, "Conservatism," A Companion to Contemporary Political Philosophy. Edited by Robert E. Goodin and Philip Pettit. (Oxford: Blackwell, 1993).

Scruton, Roger, The Meaning of Conservatism, NY: Palgrave Macmillan, 2001.

Vierhaus, Rudolf, "Conservatism," Dictionary of the History of Ideas. Edited by Philip P. Wiener. (New York: Scribner's, 1968).

Öz

Kısa ve öz olarak "mevcut hukuki durumun (status quo) muhafazası"nı savunan ve toplumsal yaşamda radikal değişimlere kuşku ile bakan bir düşünce olarak tanımlanabilecek Muhafazakârlık (Conservatism) ile liberal doktrin bazı benzerlikler göstermesine rağmen pek çok konuda ondan ayrılır. Bu makalede Muhafazakârlık ile liberal düşüncenin kısa bir karşılaştırması yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Muhafazakârlık, liberalizm, reform, toplum, toplumcu bireycilik, adalet, din, aile, mülkiyet

Abstract

Conservatism could be defined as a thought that defends 'conservation of the status quo" and doubts any radical change in social life, briefly and concisely. Despite of the similarities between the conservatism and liberal doctrine, conservatism differentiates from liberalism in many points. This article tries to compare conservatism and liberal thought, in short.

Key Words: Conservatism, liberalism, reform, society, social individualism, justice, religion, family, property

Dipnotlar

1. Etimolojik kökeni itibariyle Muhafazakârlık, "muhafaza etmek, korumak, gözlemlemek" anlamlarına gelen conservare'den gelmektedir. Muhafazakârlık kavramı ilk olarak Fransızca'da ortaya çıkmıştır. 1818'de Fransa'da çıkarılan yerel bir gazetenin ismi "Muhafazakâr" olarak kondu. Daha sonra İngiltere'de 1832'de "Tories" partisi yerine "Muhafazakâr Parti" adıyla bir parti kuruldu ve böylece Muhafazakâr kavramı İngiltere'de yaygın bir şekilde kullanılmaya başlandı. Muhafazakârlık zaman içerisinde bir sosyal ve siyasi doktrin hüviyetini kazandı. Muhafazakârlık konusunda ansiklopedik referans bilgiler için bkz: Kenneth Minogue, "Conservatism," Encyclopedia of Philosophy. Edited by Paul Edwards. (New York: Macmillan, 1967); Anthony O'Hear, "Conservatism," The Oxford Companion to Philosophy. Edited by Ted Honderich. (Oxford: Oxford University Press, 1995); Anthony Quinton, "Conservatism," A Companion to Contemporary Political Philosophy. Edited by Robert E. Goodin and Philip Pettit. (Oxford: Blackwell, 1993) ; Rudolf Vierhaus, "Conservatism," Dictionary of the History of Ideas. Edited by Philip P. Wiener. (New York: Scribner's, 1968).

2. Bkz: Edmund Burke, Reflections on the French Revolution. Vol. XXIV, Part 3. The Harvard Classics. New York: P.F. Collier & Son, 1909-14; Bartleby.com, 2001. Kitabın elektronik ortamda tam metni için bkz: www.bartleby.com/24/3/. ; Edmund Burke, Appeal from the New to the Old Whigs in The Works of the Right Honorable Edmund Burke, 7th ed., Vol. IV (Boston: Little, Brown, and Company, 1881). İngiltere'de 1641-1648 yılları arasında mutlak monarşiye karşı verilen mücadelede başlıca iki grup bulunmaktadır. Kralın haklarını savunan grup "Tories", kralın yetkilerinin sınırlandırılması ve parlamentonun hak ve yetkilerinin artırılmasını isteyen grup ise "Whigs" olarak adlandırılmaktaydı. Burke'de Eski Whigs'ler dediği grubun bir üyesiydi. 1832'de Tories'lerin yerini Muhafazakâr Parti, Whigs'lerin yerini ise Liberal Parti aldı.

3. Muhafazakârlık hakkında geniş bilgi için şu iki Türkçe kaynağa müraacaat edilebilir: Akça, 2004; Özipek, 2004.

Yukarı